تبلیغات
بلتستانی ، baltstani - استقرار و تداوم اسلام در بلتستان
قالب وبلاگ قالب وبلاگ

بلتستانی ، baltstani
 

به وبلاگ من خوش آمدید
 
نوشته شده در تاریخ شنبه 15 آبان 1389 توسط irshad hussain

بعد از ترویج و گسترش اسلام به دست مبلغان نخستین بالخصوص میر شمس الدین عراقی بت شكن كه در مدتی كه در بلتستان اقامت داشتند مساجد و خانقاه های زیادی ساخته شد و اسلام در این منطقه گسترش یافت. و بعد از آنها مبلغانی از ایران و كشمیر به این منطقه آمدند و كار آنها را ادامه دادند و در ترویج دین مبین اسلام تلاش فراوان نمودند. درباره بعضی از آنها توضیحاتی بیان می كنیم.

 شاگردان و مریدان مبلغان نخستین

به همراه میر شمس الدین عراقی در حدود شصت نفر از مریدان او به بلتستان آمده بودندو بعضی از آنها در بلتستان ماندند و كار او را ادامه دادند.

وقتی میر عراقی از بلتستان عازم كشمیر بود راجه بهرام حاكم خپلو از وی خواست كه مریدش ملك حیدر و پسرش اسماعیل را در منطقه بگذارند تا مردم را راهنمائی كنند و مسجد چقچن را كه امیر كبیر سید علی همدانی آن را بنا نموده بود تكمیل نماید. میر آن دو را در منطقه گذاشت و خودش به كشمیر رفت.[1]

میر دانیال شهید

پسر میر شمس الدین میر دانیال نیز مدتی در سكردو بود و وقتی میرزا حیدر دوغلات در كشمیر به حكومت رسید میر دانیال را از سكردو اسیر كرد و به همراه خودش به كشمیر آورد. در این باره دكتر اكبر حیدری كاشمیری در مقدمه كتاب بهارستان شاهی می نویسد: در سال  956‌هجری میرزا حیدر به سكردو رفت و از آنجا پسر بزرگ میر شمس الدین میر سید دانیال را اسیركرد و به همراه خودش به كشمیر آورد و او را یكسال زندانی نمود سپس به قول او به جرم اینكه كلمه شهادت او منافی شرع است در تاریخ 4 صفر 957 هجری به حكم قاضیان دربار قاضی حبیب، قاضی عبدالغفور و قاضی ابراهیم او را به شهادت رساند و دشت كربلا تاریخ شهادت او است. كه جمع آن 957 می باشد. [2]

دكتر كاشمیری در ادامه از زبان مولف بهارستان شاهی كه نا معلوم است و در آن زمان بوده قضیه را بدین صورت نقل می كند:

 میرزا حیدر دست تغلب از آستین تعدی بدر كشید و جماعت محبان اهلبیت رسول علیهم السلام و زمره موالیان علی ولی الله اظهار عداوت بنیاد و غایت بغض و نهایت تعصب كار بدان مرتبه رسانید كه بتخریب و تهدیم خانقاه متبركه امیر شمس الدین امر نمود و دست طغیان بر قتل اهل اسلام و ایمان و سفك دماء ارباب ایقان گشود. و در تاریخ 955 نهصد و پنجاه و پنجم هجری حضرت ریشی را شهید ساختند. در هشتم ذیحجه سنه مذكور كه روز ترویه باشد.

در سال نهصد و پنجاه و ششم هجری تبت رفته حضرت شیخ دانیال را گرفته آورد آنحضرت را قریب یك سال در قید و زنجیر محبوس داشته بانواع تعذیب و ایذاها. قریب هزار و پانصد اشرفی طلا  ازو گرفته آخر از جهت دفع مطاعن و رفع ملاعن عبدالرشید خان در قصد كشتن و صدد قتل آنحضرت افتاد و شیخ فتح الله پیش خود آورده گواهان دروغ و شهود كاذبه از وی طلب نمود و آن مرد نا خدا ترس جست و جو و رشوتها داده جماعتی فساق و ملاحده آورد كه نه در احكام شریعت گواهی ایشان مقبول و نه قواعد مروت اقوال ایشان مسموع بود. ایشان را حاضر ساخته، بعضی از ایشان بر سبب رفض آنحضرت گواه شدند و بعضی بر تزكیه و تنقیه گواهان شاهد شدند. و آنحضرت را در بیست و چهارم ماه صفر سنه نهصد و پنجاه و هفتم هجری بحكم قضات وقت قاضی حبیب، قاضی ابراهیم و قاضی عبدالغفور شهید ساختند.[3]

 

برادران طوسی

از مبلغانی كه در بلتستان در ترویج اسلام نقش مهمی داشته بعد از مبلغان نخستین برادران طوسی هستند. طبق روایات محلی برادران طوسی از شهر طوس ایران به اشاره غیبی امام هشتم حضرت امام علی بن موسی الرضا علیه السلام به این منطقه آمدند و آنها از نسل امام هشتم علیه السلام هستند.

طبق نوشته مولوی حشمت الله خان برادران طوسی (شاه ناصر طوسی و سید علی طوسی) در زمان راجه یبگو سكیم از یارقند به راه سلتورو به منطقه خپلو رسید و در منطقه تهگس[4]  اقامت نمودند و در تبلیغ مشغول شدند. این دو برادر پیرو سید محمد نودبخش بودند. و تعلیمات نوربخشی را ترویج نمودند.[5]

میر نجم الدین ثاقب دربارة ورود آنها می نویسد:

ازان بعد بزرگی از كاشغر           به سال دو تا و یك طا و جیم

بیاید ز راه سلتور همی          برای اشاعت دین كریم

همی كرد تاكید بر امر دین          بتعمیر مسجد بد شوق عظیم

كننده بنای جامع شگر          همی شاه ناصر اسمش كریم

به تحت حكومت چون دبله خان            نمود جلو بر رسم شاه قدیم

آنها در منطقه تهگس یك مسجد بنا نمودند و بعد از تكمیل بنای مسجد این دو برادر به طرف شگر رفتند و در شگر یك مسجد بزرگ بنا نمودند و در ترویج اسلام تلاش فراوان نمودند. و مردم را به احكام و معارف اسلام راهنمائی كردند.

سید ناصر طوسی در محله چهوترون شگر اقامت گزید. او در كوهی كه در بالای محله است مشغول عبادت می شدند . و بعد از مدتی در هماه كوه غایب شد. طبق اعتقاد مردم محلی شاه ناصر در این كوه غایب شده است و مردم برای زیارت این كوه می روند.

سید علی طوسی به سكردو آمد و در این منطقه مشغول تبلیغ شد و در منطقه كواردو[6] اقامت نمود. او در منطقه كواردو یك مسجد بزرگ بنا نمود كه الآن هم این مسجد موجود می باشد.

او در همین منطقه از دنیا رفت و در كنار مسجد دفن شد. و بر قبر او یك مقبره بنا نموده‌اند. كه الآن نیز زیارتگاه مردم هست.

در مقبره وی یك قرآن خطی كه به دست او نوشته شده است موجود می باشد. كه در خط نسخ نوشته شده است. این قرآن به همراه ترجمة فارسی است و در حاشیه نیز تفسیر نوشته شده است.

     بر لوح مزار او تاریخ وفات 1081 هجری مرقوم است.

طبق روایات محلی به همراه شاه ناصر و سید علی طوسی دو برادر دیگر آنها سید محمود طوسی و سید حیدر طوسی نیز به بلتستان آمده اند. سید محمود در سال 1080 هجری در سكردو وفات یافت. و تا امروز آستانه ایشان مرجع خلایق منطقه است.

سید حیدر نیز در منطقه قمراه مقیم شد و در آن دیار از دنیا رفته اند. و آستانه ایشان در این منطقه است.

میر عارف و میر ابو سعید

این دو نفر از اخلاف میر شمس الدین عراقی هستند. این دو نفر بعد از برادران طوسی از كشمیر به بلتستان وارد شده‌اند، همان طور كه میر نجم الدین ثاقب نوشته است.

درود شد به تبت آن بو سعید           كه او اصل سادات به تبت مقیم

بدان ناظم ستوده دو دست         لقب نجم ثاقب بجن رجیم

آنها سال 1715 میلادی از كشمیر به خپلو وارد شدند. میر عارف در تهگس سكونت گزید و آنجا  مسجدی كه برادران طوسی بنا نموده بودند تعمیر و باز سازی نمود و این مسجد امروزه نیز موجود است كه از زیبا ترین مساجد منطقه است. ایشان در این منطقه از دنیا رفت. و آستانه او در كنار مسجد واقع است. و مرجع اهل تهگس و حومه آنست. در سنگ قبر وی تاریخ وفات وی به این شعر ذكر شده است:

تاریخ فوت میر هیمن میر عارف است

میر عارف فرزند پسر نداشت و فقط دختر داشت وقتی پیر شد یكی از فرزندان میر مختار به نام  میر اسحاق را به دامادی خود قبول كرد و با دخترش ازدواج نمود و در تهگس به جانشینی خود گذاشت.

طبق گفته میر واعظ تهگس سید مختار كه خودش نیز از نسل میر اسحاق است به همراه میر عارف از كشمیر به بلتستان آمد چهار خانواده به نام 1- مله وا 2- بنگی وا 3- بنده وا 4 – تهكورپا به همراه ایشان به بلتستان آمدند كه الان نیز اولاد آنها در منطقه زندگی می كنند. 

میر ابو سعید در منطقه كریس سكونت اختیار نمود. و در تبلیغ مشغول بود. تا اینكه در سال 1095 هجری در آن دیار وفات یافت.

شاه محسن

از جمله مبلغان ایرانی است كه در سال 1025 هجری از طوس به بلتستان تشریف آورد و در مناطق مختلف بلتستان به تبلیغ دین اسلام پرداخت. شاه محسن معاصر میر ابو سعید و میر عارف است كه در خپلو سكونت اختیار نمود. اطلاعات زیادی از حالات زندگانی ایشان در دست نیست. مزار شریفش در محله گونگمه ستقجی واقع است

میر یحیی و میر مختار

  میر یحیی و میر مختار از فرزندان میر ابوسعید بوده و ظاهرا هنگام ورود میر ابوسعید به بلتستان همراه ایشان بوده اند. هردو در منطقه شگر رفتند و مدتی آنجا مقیم بودند، سپس با توطئة حاكم شگر میر مختار دوباره به كریس بازگشت. ولی میر یحیی در شگر مقیم شدند. میر یحیی هفت خانقاه و چهارده مسجد در شگر بنا كردند.[7]

میر مختار نیز حدود 23 خانقاه و مساجد بیشماری را در مناطق مختلف بنا نمود و مساجد قبلی را باز سازی كرد.[8]

میر مختار یك عالم و دانشمند متبحر و خوش الحان بود كه به سرعت تمام رؤساء و مردم شگر را به دور خود جمع كرد. و محفل و مجلس ایشان چنان رونق گرفت كه دربار حاكم شگر به سردی گرایید و این امر موجب شد كه وزرای او آتش حسادت را نسبت به میر مختار و میر یحیی در دل حاكم فروزان كنند در نتیجه حاكم شگر عزم كرد كه آن دو را به قتل برساند ولی یكی از وزرای او مشوره داد و گفت كه تمام اهالی شگر معتقد و مرید آنها شده‌‌اند و تا آن دو زنده اند به آنها معتقد خواهند بود و نمی توانیم از فعالیتهای تبلیغی آنها جلوگیری كنیم لذا بهترین راه برای كشتن آنها این است كه توسط یك پیر زن آنها را مسموم كنیم. ولی دربان حاكم شگر كه از مریدان آن دو بود جریان را به آنها رسانید لذا هر دو از مركز شگر به محلة چهوركاه فرار كردند. و از قتل نجات یافتند ولی مدتی نگذشت كه حاكم شگر سپاهیان خود را آن جا فرستاد تا آن دو بزرگوار را به قتل برسانند ولی بخواست خدا آن دو بزرگوار از آنجا نیر از قتل نجات یافتند و میر مختار از محل گریخت و میر یحیی مخفی شد. البته سپاهیان حاكم شگر منزل ایشان را كه مردم محلی برای آنها درست كرده بودند، تاراج نمودند و زن و فرزندان را اسیر كرده و دو فرزند میر مختار سید عبدالله و سید باقر را به قتل رساندند. همسر میر مختار كه بیرو رگیلمو نام داشت، را به دربار آوردند. چون از جدائی شوهر و فرزندانش بیقرار و غمگین بود در اثنای نماز در حال سجده جان به جان آفرین سپرد. از عقاب الهی زبان حاكم شگر یك دفعه به بند آمد و قوت گویایی را از دست داد. هر چه  دوا و درمان كردند و طبیب و حكیم برای علاج آوردند فایده‌ای نداشت. مشاوران گفتند كه میر مختار كه فرار كرد ولی میر یحیی هنوز مخفی است شما به  ایشان امان دهید و از كرده خود اظهار ندامت و پشیمانی كنید و از میر یحیی طلب عفو كنید وبرای برگشت قوت گویایی از او درخواست دعا كنید. چنانچه پس از تلاش فراوان میر یحیی را یافتند و از او درخواست نمودند كه به كاخ حاكم تشریف بیاورند و برای صحت یابی او دعا فرمایند. میر یحیی هم طبق دستور قرآن والكاظمین الغیظ والعافین عن الناس به كاخ رفت حاكم شگر نیز از او طلب عفو نمود و عذر خواست و قول داد كه هرگز در راه تبلیغ ایشان مانع نخواهد بود. میر یحیی هم عفو نمود و قوت گویایی او بازگشت. میر یحیی در شگر هفت خانقاه ساخت كه طرز ساخت همه آنها یكسان بود.میر یحیی در شگر وفات نمود و در صحن خانقاه شگر مدفون گشت.

میر مختار نیز به كریس رفت و اهالی كریس از او به گرمی استقبال نمودند. و برای او یك اقامت گاه خوب و یك مسجد بزرگ را احداث نمودند. میر مختار نیز در مناطق مختلف خپلو خانقاه ها و مساجد زیادی بنا نمود و مساجد قبلی را بازسازی نمود.

 میر مختار هیجده فرزند ذكور داشت كه همه در مناطق مختلف بلتستان برای تبلیغ فرستاده شدند. اكثر سادات موسوی بلتستان از نسل میر مختار هستند. میر مختار بر فقه احوط شرحی به زبان فارسی نوشت و سراج الاسلام نام گذاشت، وی در سن 67 سالگی در سال 1131 هجری در كریس وفات یافت. مزارش در كریس هنوز هم موجود است.

میر سید علی رضوی

میر سید علی رضوی متخلص به سید از شعرای برجسته فارسی زبان كشمیر و از علمای معروف است. كه از كشمیر وارد بلتستان شد، علت هجرت از كشمیر معلوم نیت ولی در شعرهای خود از دوری وطن شكایت می كند و در یكی از شعرها صریحا می گوید:

نه بی عقلی و خرد از گلشن كشمیر می آیم      ز پیچاچیچ تقدیر است كه با زنجیر می آیم

سلیمان وار بودم صاحب تخت سلیمانی             بدست دیو خاتم داده و دلگیر می آیم

این اشعار دلالت دارد كه وی صاحب منصب بزرگی بوده و بعدا تبعید شده است، و احتمال دارد كه در اثر زد و خودردهای فرقه‌ای در كشمیر به بلتستان گریخته استف مشهور هم همین است كه وی همراه اجداد سادات حسینی و رضوی در كهرمنگ از كشمیر وارد بلتستان شده است.

می گویند كه میر سید علی رضوی در ابتدا وارد سكردو شد و در گمبه سكردو ماتم سرای(حسینیه‌ای) تاسیس نمود، سپس به كواردو رفت و در آنجا نیز حسینیه‌ای تاسیس كرد.

بعد از آن میر سید علی رضوی به كهرمنگ رفت و از سوی حاكم كهرمنگ به زعامت دینی منطقه منصوب گشت، كه تاكنون اولاد وی منصب پیری(رهبر دینی) خانواده حاكم و چندین منطقه دیگر از قبیل پاری و غندوس را به عهده دارند. میر سید علی در كهرمنگ فرهنگ عزاداری سید الشهدا علیه السلام را ترویج داد. چنانچه خواندن نوحه‌ها و مراثی فارسی و كشمیری به اوج خود رسید، وی روش ویژه عزاداری كهرمنگ امروز نیز در كل منطقه زبان زد عام است و هنوز اشعار كشمیری با ترجمه بلتی در مجالس عزاداری خوانده می شود و تعزیه خوانی و شبیه واقعه كربلا نیز رایج است كه در جاهای دیگر بلتستان دیده نمی شود.

از خدمات دیگر میر سید علی رضوی و اولاد وی كه اكثرا عالم و شاعر بودند این است كه احكام مقدس دین مبین را در منطقه ترویج نمودند، بطوریكه در مناطق تحت نفوذ آنها در كهرمنگ حتی نواختن آلات موسیقی تاكنون ممنوع است.

در این رابطه داستانی بر سر زبان ها است كه: وقتی میر سید علی رضوی وارد منطقه شد حاكم كهرمنگ در محل ورزشگاه شغرن(استادیوم) مشغول چوگان بازی بود و نوازندگان وی را تشویق می كردند، میر ناراحت شد، حاكم كهرمنگ علت را پرسید، وی گفت:از امروز نواختن آلات موسیقی را ممنوع اعلام نماید و در محل ورزشگاه حسینیه‌ای تاسیس نماید، چنانچه حاكم اعلام كرد اسب محبوب خود را در محل تاسیس حسینیه قربانی كنند. پای این اسب در حسینیه مذكور در روز عاشورا تا الآن به نمایش گذاشته می شود. گفته می‌شود حسینیه شغرن از نخستین حسینیه های بلتستان است.

میر سید علی رضوی خطاط چیره دستی بود، بیاض اشعار وی پر از نوشته هایی از خط شكسته، نستعلیق و نسخ است. نكاح نامه عبدالعظیم خان حاكم كهرمنگ همراه فخرالنساء بیگم دختر رفیع خان حاكم سكردو به دست وی نوشته شده است.

درباره تاریخ تولد یا وفات میر سید علی رضوی مدركی در دست نیست ولی روی مهر وی تاریخ 1135 دیده می شود و بر صفحه مشق خطی كه بنام سعادت خان پسر عظیم خان نوشته شده 1157 هجری ثبت گردیده است. و در یكی از اشعار خود به پیری اشاره نموده و گفته است:

سی گذشت و چل گذشت و شصت آمد بر سرم

ساده لوحی بین چو طفلان شاد و خندانم هنوز

میر سید علی رضوی از علمای شیعه بوده و ترویج مذهب تشیع در بلتستان بویژه كهرمنگ سعی فراوان نموده است. خطبه نكاح عبداالعظیم خان حاكم كهرمنگ و نسخ خطی بعضی از متون فقهی شیعه كه بدست وی نوشته شده است.گویای این مطلب است. و بعد از او علمای آل میر سید علی مانند سید محمد رضوی، سید احمد شاه رضوی و سید محمود شاه رضوی معروف است. كه به علاوه بلتستان در كرگل نیز تبلیغ دین مبین نموده است.

میر نجم الدین ثاقب

میر نجم الدین ثاقب فرزند میر جلال الدین و نوه میر مختار است و از بزرگترین نوه‌های میر مختار بشمار می رود. وی تنها فرزند میر جلال الدین است. پس از شهادت میر جلال الدین پدر بزرگش میر مختار بهوی عنایت  توجه خاص نمود و علوم ضروریه را به وی آموخت. چند سال بعد از حادثه شگر مردم آن منطقه از میر مختار نیز بدون نظر به بی وفائیهای گذشته اهالی شگر سید نجم الدین ثاقب و سید ابوالحسن را به شگر اعزام نمودند.

بعد از این زمان نیز مبلغانی از ایران به این منطقه برای تبلیغ دین مبین آمدند كه اسامی بعضی از آنها در ذیل ذكر می شود. و درباره احوالات آنها تفصیلات در دست نیست.

 سید ابوالعلی  تحسین

         وی به همراه پدرش از كشمیر به بلتستان آمد. وی یك عالم برجسته و شاعر بزرگ بود دیوان وی كه به نام دیوان تحسین است كه تنها نسخه خطی آن در منطقه خپلو در كتابخانه شخصی آقای غلام حسن حسنو سهروردی موجود است. كه در آن اشعار عرفانی، اخلاقی،تاریخی و درباره منطقه بلتستان و تاریخ آن می باشد.

 آیة الله بحرالعلوم

وی در منطقه باشه شگر در محله تهورگو سكونت اختیار نموده بود و در همین منطقه از دنیا رفت.

 آیة الله شیخ محمد رضا تهرانی

 آیة الله شیخ علی كاشف الغطاء

قبر وی در منطقه شگر خاص می باشد.

نقش علمای محلی در تبلیغ و گسترش اسلام

در ترویج دین مبین اسلام در بلتستان بعد از علما و مبلغینی كه از خارج بلتستان آمده بودند علما محلی و بومی بلتستان نقش بسزائی را ایفا نموده‌اند. خصوصا بعضی از آنها زحماتی فراوانی را متحمل شده اند كه به خاطر زحمات آنها در بلتستان اگرچه اسلام در قرن هشتم میلادی گسترش یافت اما نسبت به مناطق و شهرهای دیگر اسلام به طور كامل و صحیح رایج شد و به آن عمل می‌شد. حتی مردم عادی و بی سواد نیز از احكام دینی با خبر هستند. در ذیل نام بعضی از علمای برجسته بلتستان را ذكر می كنیم:

1- آیة الله شیخ جواد ناصر الاسلام:

در حوزه علمیه نجف اشرف تحصیل علم نموده و بعد از تحصیل علوم آل محمد به منطقه برگشته و در راه بازگشت در تهران مدتی در دربار قاجاریه بودند و بعد در منطقه بلتستان رفته و مشغول تبلیغ شدند.

2- آیة الله شیخ علی غروی برولمو:

3- سید محمود شاه رضوی:

ایشان علاوه بر تبلیغ در بلتستان در كرگیل نیز تبلیغ نمودند و هزاران نفر از نوربخشیهای پوریك به دست وی مذهب شیعه قبول كردند.

4- سید محمد رضوی

5- سید عباس موسوی شگر

6- سید مرتضی موسوی كندوس

7- سید شاه عباس موسوی خپلو

8- سید حسن موسوی

9- شیخ غلام محمد غروی

    10- شیخ حسن مهدی آبادی

11- سید عون علی عون المومنین

12- سید علی ممتاز خپلو

13- شیخ غلام حسین كواردو

14- شیخ محمد جو

13- شیخ محسن علی نجفی

14- شیخ علی مدبری

15- سید علی موسوی

16- شیخ محمد حسن جعفری




[1] - تحفة الاحباب، ص 381

[2] - دكتر اكبر حیدری كاشمیری، تاریخ كشمیر بهارستان شاهی، انجمن شرعی شیعیان جمون و كشمیر، اول، 1982، ص 122، 123

[3] - دكتر اكبر حیدری كاشمیری، پیشین، ص 123

[4] - تهغس(Thaghas)

[5] - مولوی حشمت الله خان، پیشین، ص 592

[6] - Kwardu

[7] - دكتر نعیم غازی، پیشین، ص 185

[8] - غلام حسن حسنو سهروردی، پیشین، ص 120



طبقه بندی: تاریخ بلتستان، 
.: Weblog Themes By Pichak :.


تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک
قالب وبلاگقالب وبلاگ